Ақшаны қоймада қатырып қоймас үшін қанша тауар сатып алу керек
Қорға сатып алу тиімді сияқты көрінеді, бірақ ақша айлар бойы жататын тауарда қалып қояды. Сатып алу көлемін сату жылдамдығы мен жеткізу мерзімінен есептейміз.
Жеткізуші көлемге жеңілдік береді, сатушы үлкенірек топтама алып, төмен бағаға қуанады. Бір айдан кейін топтаманың жартысы әлі қоймада, жаңа өтімді тауарға ақша жоқ, ал қалдықтың бір бөлігінің жарамдылық мерзімі жақындап қалады. Қағаз жүзінде тиімді жеңілдік қатып қалған ақшаға айналды. Сатып алу көлемін жеткізушінің бағасынан емес, тауар сөреден қаншалықты тез кететінінен есептейді.
«Ақшаны қатырып қою» дегеніміз не
Сөредегі тауарға салынған ақша тауар сатылғанша жұмыс істемейді. Ал жалдау, жалақы мен несие әр ай сайын төлемді талап етеді. Топтама неғұрлым ұзақ жатса, ақша соғұрлым ұзақ айналып пайда әкелудің орнына өлі жүк болып тұрады. Сатып алудың мақсаты тауар келесі жеткізуге дейін жетуінде әрі қоймада айлар бойына қор жиналмауында.
Сату жылдамдығы және күнмен қор
Бәрі бір саннан басталады: күніне орта есеппен неше дана тауар кетеді. Оны өткен айдың сатылымын күн санына бөліп алады. Әрі қарай қоймадағы қалдықты күндік сатылымға бөліп, күнмен қор алады, яғни жатқан тауар неше күнге жетеді. Күніне 10 дана сатылса, ал қоймада 600 болса, қор 60 күнге, бұл тауарда ақша тым көп қалғанының алғашқы белгісі.
Бір жолы қанша тапсырыс беру керек
Жаңа тапсырыс беретін сәтті былай есептейді: күндік сатылымды жеткізу мерзіміне қосымша шағын сақтық қорымен көбейтеді. Күніне 10 дана сатылып, жеткізу мерзімі 7 күн, сақтық қоры 5 күн болса, қоймада 120 дана қалғанда қайта тапсырыс беру керек. Топтаманың өз көлемін орынды мерзімге алады, мысалы 20 күндік сатылымға:
| Көрсеткіш | Мәні (мысал) |
|---|---|
| Күндік сатылым | 10 дана |
| Сатып алу бағасы | 500 ₸ |
| Жеткізу мерзімі | 7 күн |
| Сақтық қоры | 5 күн |
| Тапсырыс беретін қалдық | 120 дана |
| 20 күндік топтама | 200 дана = 100 000 ₸ |
Көлемге жеңілдік қашан шынымен тиімді
Жеткізуші 200 дананың орнына бірден 600 дана алса, бағаны 500-ден 450 теңгеге түсіреді делік. Шын керек 200 данада үнем 10 000 теңге болады. Ал артық 400 дана шамамен 40 күнге қатып қалған 180 000 теңге, оған қоса мерзімі бітпей сатып үлгермеу қаупі. Жеңілдік тауар бүлінбей тұрып сатылатыны анық болғанда әрі бұл ақша дәл қазір өтімдірек позицияларға керек болмағанда ғана тиімді.
Айналымдылық: ай сайын нені қадағалау керек
Айналымдылық орташа қордың неше күнде сатылып кететінін көрсетеді. Оны да солай есептейді: орташа қалдықты күндік сатылымға бөледі. Айналымдылығы 15-20 күн тауар ақшаны қозғалыста ұстайды. 60-90 күнде айналатын тауар айналым капиталын жейді, ол бойынша сатып алуды бірінші кезекте қысқартады. Айналымдылыққа бүкіл қойма бойынша бір рет емес, әр ірі позиция бойынша айына бір рет қараған пайдалы.
Көбіне қай жерде қателеседі
- Топтаманы жеңілдік көлемінен алады, оның неше күндік сатылымға жететінін есептемей.
- Күндік сатылымын білмей, «өткендегідей» деп көзбен тапсырыс береді.
- Жеткізу мерзіміне сақтық қорын қоспай, тауар келгенше өтімді тауарсыз қалады.
- Пайданы тек маржамен санап, оның қоймадағы өтімсіз тауарда қатып қалғанын байқамайды.
- Жылдам және баяу тауарға әртүрлі сатып алу көлемінің орнына бірдей тәсіл ұстайды.
Дұрыс сатып алу деген екі тәуекел арасындағы теңдік: тауарсыз қалу мен артық қорда ақшаны қатырып қою. Күндік сатылым мен күнмен қор есептелген бойда екі шеткі жағдай да көрінеді. Жеткізушінің жеңілдігі осыдан кейін не шешімді растайды, не прайстағы әдемі сан күйінде қалады.